Mỗi khi cần đưa một lô hàng đi xa, doanh nghiệp đứng trước một quyết định tưởng đơn giản nhưng ảnh hưởng lớn tới chi phí và lợi nhuận: chọn phương thức vận chuyển nào. Đường bộ, đường biển và đường hàng không đều có chỗ đứng riêng, và không có phương thức nào tốt nhất một cách tuyệt đối. Lựa chọn đúng phụ thuộc vào sự đánh đổi giữa tốc độ, chi phí, tính chất hàng hóa và độ linh hoạt mà mỗi lô hàng yêu cầu.
Đường bộ: linh hoạt và phù hợp cự ly trung bình
Vận tải đường bộ bằng xe tải và container là xương sống của giao nhận nội địa và vận chuyển xuyên biên giới trong khu vực. Ưu điểm lớn nhất của nó là khả năng giao tận nơi, từ cửa kho người gửi đến cửa kho người nhận mà không cần trung chuyển qua cảng hay sân bay. Điều này tiết kiệm thời gian xếp dỡ và giảm rủi ro hư hỏng do bốc xếp nhiều lần.
Đường bộ cũng cực kỳ linh hoạt về lịch trình. Bạn có thể khởi hành gần như bất cứ lúc nào, điều chỉnh tuyến đường, và xử lý cả những đơn hàng gấp trong ngày. Nhược điểm là chi phí trên mỗi tấn-kilômét cao hơn đường biển cho cự ly dài, năng lực chở của một xe có hạn, và hành trình dễ bị ảnh hưởng bởi kẹt xe, thời tiết hay tình trạng đường sá. Với cự ly rất xa, chi phí nhiên liệu và tài xế tích lũy khiến đường bộ kém cạnh tranh.
Đường biển: rẻ nhất cho khối lượng lớn
Khi nói tới vận chuyển khối lượng lớn đi xa, đặc biệt là liên lục địa, đường biển gần như không có đối thủ về chi phí. Một con tàu container có thể chở hàng nghìn container trong một chuyến, kéo chi phí trên mỗi đơn vị hàng xuống mức rất thấp. Đây là lý do tuyệt đại đa số hàng hóa thương mại quốc tế đi bằng đường biển.
Cái giá phải trả là thời gian. Một lô hàng đi biển liên lục địa có thể mất vài tuần, chưa kể thời gian chờ tại cảng, làm thủ tục và trung chuyển. Đường biển cũng kém phù hợp với hàng dễ hư hỏng nhanh nếu không có container lạnh chuyên dụng. Doanh nghiệp chọn đường biển cần lập kế hoạch tồn kho cẩn thận để hàng không về trễ làm đứt gãy sản xuất hoặc kinh doanh. Với hàng không đầy container, dịch vụ gom hàng lẻ giúp chia sẻ chỗ và chi phí, nhưng đổi lại thời gian gom và phân phối lâu hơn.
Đường hàng không: nhanh nhưng đắt
Vận tải hàng không là lựa chọn cho những lô hàng mà thời gian quan trọng hơn chi phí. Hàng có giá trị cao, hàng dễ hỏng cần đến tay nhanh, linh kiện thay thế khẩn cấp, hay mẫu hàng phục vụ cho một thương vụ gấp đều là ứng viên điển hình. Một hành trình mà đường biển mất nhiều tuần thì đường hàng không có thể rút xuống còn vài ngày.
Tuy nhiên giá cước hàng không cao hơn nhiều lần, và phương thức này tính cước theo trọng lượng hoặc thể tích quy đổi, nên hàng cồng kềnh nhẹ cân vẫn bị tính giá cao. Hàng không cũng có nhiều hạn chế về loại hàng được phép vận chuyển, đặc biệt với hàng nguy hiểm, chất lỏng, pin và một số mặt hàng đặc thù. Vì chi phí lớn, hàng không thường chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ về khối lượng nhưng lại gánh phần giá trị cao trong thương mại.
Tư duy đa phương thức và những yếu tố ẩn
Thực tế, nhiều lô hàng tối ưu nhất khi kết hợp nhiều phương thức. Hàng có thể đi biển chặng dài để tiết kiệm rồi chuyển sang đường bộ cho chặng giao cuối. Tư duy đa phương thức giúp cân bằng giữa chi phí và tốc độ thay vì cứng nhắc chọn một cách duy nhất.
- Tính tổng chi phí trọn gói, không chỉ giá cước, bao gồm phí xếp dỡ, lưu kho, bảo hiểm và thủ tục.
- Cân nhắc chi phí cơ hội của hàng tồn: hàng đi chậm là vốn bị giam lâu trên đường.
- Đánh giá độ tin cậy của lịch trình, vì một lô hàng đến trễ có thể tốn kém hơn nhiều so với khoản tiết kiệm cước.
- Xét tính chất hàng hóa: giá trị, độ bền, yêu cầu nhiệt độ và mức độ dễ vỡ.
Quyết định đúng đòi hỏi nhìn xa hơn con số báo giá. Một phương thức rẻ nhưng chậm và thiếu ổn định có thể đắt hơn nhiều khi tính cả rủi ro gián đoạn. Doanh nghiệp khôn ngoan xây dựng cho mình một bộ tiêu chí riêng, dựa trên đặc thù sản phẩm và thị trường, để mỗi lô hàng được giao đi theo cách hợp lý nhất chứ không theo thói quen.