Khi một lô hàng bị vỡ, ướt hay thiếu kiện, nhiều người mới biết mình mua nhầm loại bảo hiểm hoặc thiếu chứng từ nên bị từ chối bồi thường. Bài này giúp bạn chọn đúng phạm vi bảo hiểm hàng hóa, nắm quy trình khiếu nại theo đúng thứ tự, và chuẩn bị bộ hồ sơ để được bồi thường nhanh, đủ.
Bảo hiểm hàng hóa bảo vệ điều gì
Bảo hiểm hàng hóa (cargo insurance) bù đắp tổn thất vật chất của hàng trong quá trình vận chuyển: hư hỏng, mất mát, thiếu hụt do các rủi ro được bảo hiểm. Cần phân biệt rõ với trách nhiệm của người vận chuyển. Hãng tàu hay đơn vị vận tải thường chỉ bồi thường theo giới hạn rất thấp tính trên mỗi kiện hoặc mỗi kg, không đủ bù giá trị hàng. Vì vậy bảo hiểm hàng hóa là lớp bảo vệ riêng cho chủ hàng.
Ba mức phạm vi phổ biến
Chuẩn quốc tế hay dùng là bộ điều khoản Institute Cargo Clauses (ICC) của London. Có ba loại chính:
| Loại | Phạm vi | Phù hợp |
| ICC (A) | Mọi rủi ro trừ các loại trừ liệt kê | Hàng giá trị cao, dễ hư |
| ICC (B) | Danh sách rủi ro rộng nhưng có giới hạn | Hàng trung bình |
| ICC (C) | Chỉ các rủi ro chính, hẹp nhất | Hàng ít giá trị, khó hư |
Loại A rộng nhất và cũng đắt hơn. Lưu ý điều kiện CIF theo Incoterms chỉ yêu cầu mức tối thiểu tương đương loại C, nên nếu người bán mua CIF, hàng của bạn có thể được bảo hiểm rất mỏng. Với hàng dễ hỏng, nên yêu cầu nâng lên loại A hoặc tự mua thêm.
Số tiền bảo hiểm nên là bao nhiêu
Thông lệ mua bảo hiểm bằng 110 phần trăm giá trị CIF của hàng. Phần 10 phần trăm cộng thêm bù cho lợi nhuận dự kiến và chi phí phát sinh. Mua thấp hơn giá trị thật sẽ khiến bạn chỉ được bồi thường theo tỷ lệ, không đủ bù thiệt hại.
Ví dụ thực tế
Một doanh nghiệp nhập thiết bị điện tử theo giá CIF, tin rằng đã có bảo hiểm nên yên tâm. Khi mở container thấy một số kiện bị ẩm hỏng, họ khiếu nại thì phát hiện người bán chỉ mua mức loại C, vốn không bao gồm rủi ro ẩm ướt thông thường, nên bị từ chối. Lô sau họ chủ động mua bảo hiểm loại A với số tiền 110 phần trăm giá trị và giữ lại nguyên hiện trạng khi phát hiện tổn thất. Lần đó hàng vỡ do va đập, họ được bồi thường đầy đủ trong vài tuần. Bài học: đừng cho rằng có bảo hiểm là được bồi thường, phải xem đúng loại và đủ số tiền.
Quy trình khiếu nại đúng thứ tự
Khi phát hiện tổn thất, thứ tự xử lý quyết định việc bạn có được bồi thường hay không:
- Không dỡ hết và xáo trộn hàng khi chưa ghi nhận hiện trạng. Giữ nguyên trạng để giám định.
- Chụp ảnh, quay video hàng, kiện, số container và niêm phong ngay khi nhận.
- Ghi chú bảo lưu trên biên bản giao nhận nếu thấy dấu hiệu hư hỏng bên ngoài.
- Thông báo cho công ty bảo hiểm hoặc đại lý giám định trong thời hạn quy định trên đơn, càng sớm càng tốt.
- Gửi thư khiếu nại tới bên vận chuyển để bảo lưu quyền đòi bồi hoàn, tránh mất quyền do quá hạn.
- Phối hợp với giám định viên để lập biên bản giám định tổn thất.
Bộ hồ sơ khiếu nại thường cần
- Đơn bảo hiểm hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm.
- Vận đơn (bill of lading hoặc airway bill).
- Hóa đơn thương mại và phiếu đóng gói.
- Biên bản giám định tổn thất.
- Ảnh, video hiện trạng và biên bản giao nhận có ghi chú.
- Thư khiếu nại gửi bên vận chuyển và phản hồi nếu có.
Sai lầm thường gặp và cách sửa
- Ký nhận sạch dù hàng có dấu hiệu hư. Ký sạch làm mất căn cứ khiếu nại. Sửa: ghi bảo lưu ngay trên chứng từ giao nhận.
- Dỡ và xử lý hàng trước khi giám định. Làm mất hiện trạng chứng minh tổn thất. Sửa: giữ nguyên và gọi giám định trước.
- Mua bảo hiểm loại C cho hàng dễ hư. Nhiều rủi ro không được bao. Sửa: chọn loại A cho hàng giá trị cao.
- Bỏ qua khiếu nại bên vận chuyển. Có thể mất quyền đòi bồi hoàn do hết thời hạn thông báo. Sửa: gửi thư bảo lưu sớm song song với báo bảo hiểm.
Kết luận
Bảo hiểm chỉ phát huy tác dụng khi bạn mua đúng loại, đủ số tiền và làm đúng quy trình khi có sự cố. Bước tiếp theo: kiểm tra đơn bảo hiểm của lô hàng sắp tới xem thuộc loại A, B hay C và số tiền bảo hiểm có bằng 110 phần trăm giá trị chưa. Nếu chưa phù hợp, điều chỉnh trước khi hàng lên đường.
Câu hỏi thường gặp
Đã có trách nhiệm của hãng vận chuyển thì còn cần bảo hiểm không?
Vẫn cần. Trách nhiệm của hãng vận chuyển thường bị giới hạn ở mức rất thấp trên mỗi kiện hoặc mỗi kg, hiếm khi đủ bù giá trị hàng thật. Bảo hiểm hàng hóa là lớp bảo vệ riêng cho chủ hàng.
Nên mua bảo hiểm loại nào?
Hàng giá trị cao hoặc dễ hư nên mua loại A vì phạm vi rộng nhất. Hàng ít giá trị và khó hư có thể cân nhắc loại B hoặc C để tiết kiệm, nhưng phải chấp nhận nhiều rủi ro không được bồi thường.
Phát hiện hàng hư thì việc đầu tiên phải làm là gì?
Giữ nguyên hiện trạng, chụp ảnh và ghi chú bảo lưu trên biên bản giao nhận, rồi thông báo ngay cho bảo hiểm để giám định. Đừng dỡ hoặc xử lý hàng trước khi được ghi nhận.
Vì sao khiếu nại của tôi bị từ chối dù có bảo hiểm?
Thường do rủi ro gây tổn thất nằm ngoài phạm vi loại bảo hiểm đã mua, hoặc do thiếu chứng từ, ký nhận sạch, hoặc báo quá hạn. Đọc kỹ điều khoản và làm đúng quy trình sẽ giảm rủi ro này.
Nguồn tham khảo
- Institute Cargo Clauses (A, B, C) do thị trường bảo hiểm London ban hành, được dùng phổ biến trong bảo hiểm hàng hóa vận chuyển quốc tế.